Mustafa Kemal Atatürk bir tekstil fabrikasını gezerken

1923 — 1938 · Türkiye Cumhuriyeti 1923 — 1938 · Republic of Türkiye

Mühendis
Lider The Engineer
Leader

Atatürk'ün askeri dehası çok anlatıldı. Bu sayfa, onun teknik vizyonunu, sanayi hamlelerini ve bilime olan merakını anlatıyor.

Atatürk's military genius has been told many times. This page tells the story of his technical vision, industrial drive, and scientific curiosity.

Mustafa Kemal Atatürk · 1881 – 1938

Keşfet Explore

On beş yıl içinde Türkiye Cumhuriyeti, sınırlı bir altyapıdan yola çıkarak kapsamlı bir üretim, ulaşım ve kurum sistemi kurdu. Bu, yalnızca bir askerî liderin değil, teknik ve kurumsal bir seferberliğin hikâyesidir.

Within fifteen years the Republic of Türkiye, starting from a limited infrastructure, built a broad system of production, transport and institutions. This is the story not only of a military leader but of a technical and institutional mobilisation.

Atatürk'ün Vizyonu
Atatürk's Vision

Çağdaş, Halkçı
Bir Vizyon

A Modern,
Populist Vision

Aşağıdaki her başlık, aynı zincirin bir halkası.

Every domain below is a link in the same chain.

Bağımsızlık Bilim Eğitim Üretim Sanayi Teknoloji Ulaşım Tarım Güçlü Kurumlar
Independence Science Education Production Industry Technology Transport Agriculture Strong Institutions

Tam bağımsız, üreten, bilimsel ve teknolojik bir Türkiye.

A fully independent, producing, scientific, and technological Türkiye.

46
1923–1938 arası kurulan/temeli atılan fabrika ve sanayi tesisi (ikincil kaynaklara göre)
Factories and industrial facilities founded or ground-broken 1923–1938 (per secondary sources)
~3.000
km yeni demiryolu (1923–1938)
km of new railway (1923–1938)
2,49 milyon
2.49 million
Millet Mektepleri'ne kayıt (1929–1935)
enrolments in the Nation Schools (1929–1935)
14 → 210
Halkevi sayısı (1932 → 1938)
People's Houses (1932 → 1938)
554 → 1.182
hekim sayısı (1923 → 1930)
physicians (1923 → 1930)
Coğrafya
Geography

Haritada
Mühendis Lider

The Engineer Leader
on the Map

Bir şehre tıklayarak ilgili başlığı açabilirsiniz.

Click a city to open its related topic.

Konum adları için haritadaki noktalara dokunun ya da aşağıdaki listeyi kullanın.

Tap a dot on the map or use the list below to open a location.

Kaynak: Türkiye ana hatları — Natural Earth 1:50m sınır verisi, kamu malı. Şehir konumları yaklaşıktır.

Base outline: Natural Earth 1:50m boundary data, public domain. City positions are approximate.

Teknik Miras
Technical Heritage

Atatürk ve
Projeleri

Atatürk and
His Projects

Her karta tıklayarak ayrıntıları okuyun.

Click each card to read the full story.

Uçak fabrikasında gövde montaj atölyesi
1925 – 1937
Havacılık & Savunma Sanayii
Aviation & Defense Industry
Kayseri'den Beşiktaş'a: yerli uçak fabrikaları, Türk Hava Kurumu ve Türkkuşu ile havacılığın kurumsallaşması.
From Kayseri to Beşiktaş: domestic aircraft factories, the Turkish Aeronautical Association and Türkkuşu institutionalising aviation.
Ayrıntılar →
Details →
Çelenklerle süslenmiş bir demiryolu açılış töreni treni
1923 – 1938
Demiryolları & Ulaşım
Railways & Transportation
~3.000 km yeni demiryolu, Eskişehir Cer Atölyesi ve Kabotaj Kanunu ile tam ulaşım egemenliği.
~3,000 km of new railway, the Eskişehir locomotive workshop, and the Cabotage Law establishing full transport sovereignty.
Ayrıntılar →
Details →
Karabük Demir-Çelik Fabrikası'nın havadan görünümü
1933 – 1938
Sanayi Hamleleri
Industrial Drive
Birinci Beş Yıllık Plan, Sümerbank, ETİBANK, Karabük Demir-Çelik ve 46 fabrika/sanayi tesisi.
The First Five-Year Plan, Sümerbank, ETİBANK, Karabük Steel, and 46 factories/industrial facilities.
Ayrıntılar →
Details →
Atatürk kara tahtada yeni Türk alfabesini öğretiyor
1928
Latin Alfabesi & Bilimsel Dil Reformu
Latin Alphabet & Scientific Language Reform
Uluslararası bilimle uyum: Latin alfabesi, Türk Dil Kurumu ve kökensel araştırmalar.
Alignment with international science: Latin script, TDK, and etymological research programs.
Ayrıntılar →
Details →
Mu kıtası göç güzergâhını gösteren eski bir harita çizimi
Araştırma / Entelektüel Tarih
Research / Intellectual History
1932 – 1938
Mu Kıtası & Kökenler Araştırması
The Mu Continent & Origins Research
Maya–Türkçe dil benzerlikleri, Mayatepek'in 14 raporu ve Güneş Dil Teorisi'nin arka planı.
Maya–Turkish language parallels, Mayatepek's 14 reports, and the background of the Sun Language Theory.
Ayrıntılar →
Details →
İdeal Cumhuriyet Köyü projesinin renkli yerleşim planı
1937
İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi
Ideal Republic Village Project
Atatürk'ün bizzat katkıda bulunduğu planlı köy modeli: üretim, kültür ve refah bir arada.
A planned village model Atatürk personally contributed to: production, culture, and welfare unified.
Ayrıntılar →
Details →
Teknik Eğitim Reformu dönemine ait tarihî fotoğraf
1928 – 1938
Teknik Eğitim Reformu
Technical Education Reform
1933 üniversite reformu, Avrupa'ya öğrenci programı ve bu dönemde temelleri atılan İTÜ ile Köy Enstitüleri'nin mirası.
The 1933 university reform, European student programs, and the legacy of ITU and the Village Institutes, both rooted in this era.
Ayrıntılar →
Details →
Atatürk Orman Çiftliği'nin havadan görünümü
1925 – 1938
Tarım Teknolojisi & Bilimsel Tarım
Agricultural Technology & Scientific Farming
Atatürk Orman Çiftliği, ziraat enstitüleri, makineleşme ve aşarın kaldırılması.
Atatürk Forest Farm, agricultural institutes, mechanization, and abolition of the tithe.
Ayrıntılar →
Details →
Devlet Hava Yolları (THY) uçağı havada
1923 – 1938
Kurumsal Mimari
Institutional Architecture
İş Bankası, Merkez Bankası, İller Bankası, THY, PTT, MTA — 15 yılda kurulan devlet bankacılığı ve altyapısının tamamı.
İş Bankası, the Central Bank, İller Bankası, THY, PTT, MTA — the complete state banking and infrastructure system built in 15 years.
Ayrıntılar →
Details →
Erken Cumhuriyet dönemine ait bir elektrik santrali binası
1935 – 1938
Enerji & Elektrifikasyon
Energy & Electrification
EİEİ ve Etibank ile enerji üretimi devlet eliyle örgütlendi; Silahtarağa Santrali 1937'de devletçe satın alındı.
EİEİ and Etibank organized energy production under the state; the Silahtarağa plant was bought by the state in 1937.
Ayrıntılar →
Details →
Etibank'ın maden işletmelerini gösteren dönem afişi
1935 – 1938
Maden & Yerbilimleri
Mining & Earth Sciences
MTA ve Etibank ile yeraltı kaynakları bilimsel yöntemlerle taranmaya başladı; 1935–1939 arasında 1.319 nokta incelendi.
MTA and Etibank began systematically surveying underground resources; 1,319 sites were surveyed between 1935 and 1939.
Ayrıntılar →
Details →
Erken Cumhuriyet dönemine ait bir PTT (Posta Telgraf Telefon) binası
1923 – 1929
Haberleşme & Telekomünikasyon
Communications & Telecommunications
1923'te 376 sayılı Posta Kanunu, 1924'te 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile PTT kuruldu; Ankara'nın 2.000 hatlık santrali ve 1927 radyo yayınıyla tamamlandı.
The 1923 Postal Law and 1924 Telegraph & Telephone Law established the PTT, completed by Ankara's 2,000-line exchange and radio broadcasts starting in 1927.
Ayrıntılar →
Details →
Türk donanmasına ait bir zırhlı gemi
1923 – 1937
Denizcilik & Limanlar
Maritime & Ports
Kabotaj Kanunu ile deniz taşımacılığında tam egemenlik sağlandı; Gölcük Tersanesi ve Denizbank ile millî denizcilik altyapısı kuruldu.
The Cabotage Law secured full sovereignty over coastal shipping; Gölcük Shipyard and Denizbank built a national maritime infrastructure.
Ayrıntılar →
Details →
1930'lara ait Halkevi binasının fotoğrafı
1932 – 1938
Halkevleri Projesi
People's Houses
1932'de kurulan Halkevleri, tiyatro, kütüphane, spor ve halk dershanelerini tek çatı altında toplayarak Cumhuriyet reformlarını Anadolu'ya taşıdı.
Founded in 1932, the People's Houses brought theatre, library, sport, and folk courses under one roof, carrying the Republic's reforms across Anatolia.
Ayrıntılar →
Details →
Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü binası
1923 – 1938
Halk Sağlığı Altyapısı
Public Health Infrastructure
Hıfzıssıhha Enstitüsü, Numune hastaneleri ve sıtma kampanyasıyla Cumhuriyet sağlık sisteminin temelini attı; 1930 Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ulusal altyapıyı yasal zemine oturttu.
From the Hıfzıssıhha Institute and Numune hospitals to the malaria campaign, the Republic laid the foundations of its health system; the 1930 Public Hygiene Law placed the infrastructure on a legal footing.
Ayrıntılar →
Details →
Atatürk Bulvarı, Ankara, 1930'ların sonu / Atatürk Boulevard, Ankara, late 1930s
1923 – 1932
Planlı Başkent: Ankara
Ankara: A Planned Capital
Lörcher ve Jansen planlarıyla yönlendirilen başkent: Atatürk Bulvarı omurgası ve başkentte kurulan kurumlar.
The capital steered by the Lörcher and Jansen plans: the Atatürk Boulevard spine and the institutions founded there.
Ayrıntılar →
Details →
Jacques Pervititch'in İstanbul sigorta haritası, 1930 / Jacques Pervititch's insurance map of Istanbul, 1930
1925 – 1937
Ölçü, Zaman & Bilimsel Altyapı
Measurement, Time & Scientific Infrastructure
Saat ve takvim birliği, metre ve kilogram, harita ve meteoroloji kuruluşları; Atatürk'ün Geometri kitabı.
Unified clock and calendar, the metre and kilogram, mapping and meteorological bodies, and Atatürk's Geometri book.
Ayrıntılar →
Details →
Hap Bilgi
Quick Facts

Önemli Veriler
& Dönüm Noktaları

Key Figures
& Milestones

Cumhuriyet'in ilk yıllarından kaynaklı rakamlar, ilkler ve dönüm noktaları. Bir karta tıklayarak ilgili başlığı açabilirsiniz.

Sourced figures, firsts and turning points from the Republic's early years. Click a card to open its topic.

1926
İlk otomatik telefon santrali
First automatic telephone exchange
11 Eylül 1926'da Ankara'da 2.000 hat kapasiteyle hizmete girdi.
Opened in Ankara on 11 September 1926 with a capacity of 2,000 lines.
1935
Devletin kurduğu ilk büyük tekstil fabrikası
The state's first large textile mill
Kayseri Bez Fabrikası'nın temeli 20 Mayıs 1934'te atıldı; 16,5 ayda tamamlanıp 16 Eylül 1935'te açıldı.
Kayseri's foundation was laid on 20 May 1934; built in 16.5 months, it opened on 16 September 1935.
1939
İlk Türk ham demiri
First Turkish pig iron
Karabük'te yüksek fırın 9 Eylül 1939'da ateşlendi, ilk ham demir 10 Eylül'de alındı; temeli Atatürk döneminde atılmıştı.
Karabük's blast furnace was lit on 9 September 1939 and the first pig iron tapped on 10 September; the foundation had been laid in the Atatürk era.
1929
Doğu Karadeniz'in ilk nehir tipi HES'i
Eastern Black Sea's first run-of-river hydro plant
Trabzon Visera (Işıklar) santrali yaklaşık 1 MW gücüyle 1929'da üretime başladı.
The Visera (Işıklar) plant in Trabzon began generating in 1929 with roughly 1 MW.
1925
Saat ve takvim birliği
A unified clock and calendar
26 Aralık 1925'te 24 saatlik sistem ve Milâdî takvim kabul edildi; takvim 1 Ocak 1926'da yürürlüğe girdi.
On 26 December 1925 the 24-hour clock and the Gregorian calendar were adopted; the calendar took effect on 1 January 1926.
1933
Metre ve kilogram
The metre and the kilogram
1782 sayılı Ölçüler Kanunu (1931) 1 Ocak 1933'te yürürlüğe girdi; arşın, endaze ve okka kaldırıldı.
Law No. 1782 on Weights and Measures (1931) took effect on 1 January 1933; the arşın, endaze and okka were abolished.
1925
İlk meteoroloji kuruluşu
First meteorological institution
Rasâdât-ı Cevviye Müessesesi 12 Kasım 1925'te Etlik'te kuruldu; Meteoroloji Umum Müdürlüğü 1937'de kuruldu.
The Rasâdât-ı Cevviye Institution was founded in Etlik on 12 November 1925; the General Directorate of Meteorology followed in 1937.
1937
Atatürk'ün Geometri kitabı
Atatürk's Geometri book
Yaklaşık 44–45 sayfalık eserde açı, çap, doğru, kare, kenar, küp ve üçgen gibi terimler Türkçeleştirildi.
In about 44–45 pages the book Turkified terms such as açı (angle), çap (diameter), doğru (line), kare (square), kenar (side), küp (cube) and üçgen (triangle).
1932
14 Halkevi aynı gün
14 People's Houses on one day
19 Şubat 1932'de 14 ilde 14 Halkevi törenle açıldı.
On 19 February 1932, 14 People's Houses opened with ceremonies in 14 provinces.
1928
Başöğretmen
Head Teacher (Başöğretmen)
TBMM, 24 Kasım 1928'de Atatürk'e "Başöğretmen" unvanını verdi.
On 24 November 1928 parliament gave Atatürk the title "Başöğretmen" (Head Teacher).
1933
THY beş uçakla
THY with five aircraft
20 Mayıs 1933'te Devlet Hava Yolları İşletmesi iki King Bird, iki Junkers F-13 ve bir ATH-9 ile kuruldu.
On 20 May 1933 the State Airlines Administration was founded with two King Birds, two Junkers F-13s and one ATH-9.
1926
İlk uçak fabrikası: TOMTAŞ
First aircraft factory: TOMTAŞ
6 Ekim 1926'da Kayseri'de açıldı; 1926–27'de 30 A-20 ve 3 F-13 üretildi.
Opened in Kayseri on 6 October 1926; 30 A-20s and 3 F-13s were built in 1926–27.
1932
Serum ithalatı sona erdi
Serum imports ended
Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi'nde serum üretimi 1932'de ülke ihtiyacını karşıladı; 1934'te çiçek aşısı da iç talebi karşıladı.
Serum output at the Central Hygiene Institute met national demand in 1932, and smallpox vaccine met domestic demand in 1934.
1936
Şişe-cam talebi yerli üretimden
Bottle and glass demand met locally
Paşabahçe 4 Temmuz 1935'te üretime başladı; 1936'da 3.000 tonluk üretimle ülkenin talebini karşıladı.
Paşabahçe began production on 4 July 1935; by 1936 its 3,000 tons met the country's demand.
1936
İzmit'te ilk kâğıt
First paper at İzmit
İzmit Kâğıt Fabrikası'nda ilk kâğıt 18 Nisan 1936'da üretildi.
The first paper was produced at the İzmit Paper Factory on 18 April 1936.
1924
İlk ulusal banka
The first national bank
Türkiye İş Bankası 26 Ağustos 1924'te kuruldu; ilk genel müdürü Celal Bayar'dı.
Türkiye İş Bankası was founded on 26 August 1924; its first general manager was Celal Bayar.
2,49 milyon
Millet Mektepleri'ne kayıt
Enrolled in the Nation Schools
1929–1935 arasında 60.373 kursa 2.486.845 kişi kaydoldu; 1.358.001'i mezun oldu.
Between 1929 and 1935, 2,486,845 people enrolled in 60,373 courses; 1,358,001 graduated.
14 → 210
Halkevi sayısı
Number of People's Houses
1932'den 1938'e; kütüphanelerindeki kitap sayısı 1932'de 59.444'ten 1940'ta 437.176'ya çıktı.
From 1932 to 1938; book holdings in their libraries rose from 59,444 in 1932 to 437,176 in 1940.
554 → 1.182
Hekim sayısı
Number of physicians
1923–1930 arası; hekim başına düşen nüfus 19.860'tan 1928'de 12.841'e indi.
From 1923 to 1930; the population per physician fell from 19,860 to 12,841 in 1928.
136 → 616
Ebe sayısı
Number of midwives
1923'ten 1935'e kamu kurumlarındaki ebe sayısı (1940'ta 806).
Midwives in public institutions from 1923 to 1935 (806 in 1940).
~3.000 km
Yeni demiryolu
New railway
1923–1938 arasında inşa edilen hat; toplam ağ yaklaşık 7.000–8.600 km'ye ulaştı.
Track built between 1923 and 1938; the total network reached roughly 7,000–8,600 km.
1.135
İzmir İktisat Kongresi delegesi
Delegates at the İzmir Economic Congress
Kongrede oybirliğiyle kabul edilen Misak-ı İktisadi 12 maddeden oluşur.
The Misak-ı İktisadi unanimously adopted at the congress has 12 articles.
154.729 dönüm
Hazine'ye devredilen çiftlikler
Farms transferred to the Treasury
Atatürk, çiftliklerini 11 Haziran 1937 tarihli yazıyla Hazine'ye devrettiğini bildirdi.
On 11 June 1937 Atatürk notified the authorities that he was transferring his farms to the Treasury.
1.319
İncelenen maden noktası
Sites surveyed by MTA
MTA'nın 1935'te kuruluşundan 1939'a dek incelediği nokta sayısı.
Sites surveyed by MTA from its founding in 1935 to 1939.
5 → 59
Sümerbank işletme sayısı
Number of Sümerbank enterprises
1933'te beş işletmeyle başlayan kurum 1945'te 59 işletmeye ulaştı; kuruluş sermayesi 20 milyon TL'ydi.
Starting with five enterprises in 1933, it reached 59 by 1945; founding capital was 20 million TL.
135–190
Türkiye'ye gelen Alman bilim insanı
German scholars who came to Türkiye
1933 üniversite reformuyla; sayı kaynağa göre profesör ve yardımcılarını kapsar.
Through the 1933 university reform; depending on the source the count includes professors and their assistants.
46
Fabrika ve sanayi tesisi
Factories and industrial facilities
1923–1938 arasında kurulan ya da temeli atılan (ikincil kaynaklara göre).
Founded or ground-broken between 1923 and 1938 (per secondary sources).
1055
Teşviki Sanayi Kanunu
Law for the Encouragement of Industry
28 Mayıs 1927; yararlanan işletme sayısı ilk beş yılda 342'den 1.473'e çıktı.
28 May 1927; the number of beneficiary enterprises rose from 342 to 1,473 in the first five years.
406
Telgraf ve Telefon Kanunu
Telegraph and Telephone Law
4 Şubat 1924; yurt içi ve yurt dışı haberleşme yetkisi PTT İdaresi'nde toplandı.
4 February 1924; authority over domestic and international communications was gathered in the PTT administration.
815
Kabotaj Kanunu
Cabotage Law
19 Nisan 1926'da kabul edildi, 1 Temmuz 1926'da yürürlüğe girdi; Türk limanları arası taşımacılık Türk bayrağına tanındı.
Adopted on 19 April 1926 and in force from 1 July 1926; shipping between Turkish ports was reserved for Turkish-flag vessels.
2804 · 2805
MTA ve Etibank
MTA and Etibank
Haziran 1935'te aynı ay çıkan iki kanunla kuruldu.
Founded by two laws passed in the same month, June 1935.
1932
Jansen Planı
The Jansen Plan
23 Temmuz 1932'de onaylandı; ana omurga Atatürk Bulvarı olarak önerildi.
Approved on 23 July 1932; Atatürk Boulevard was proposed as its main spine.
1924
Demiryolu ve liman devletleştirmesi
Railway and port nationalisation
Haydarpaşa Limanı ve Haydarpaşa–Ankara hattı 1924'te satın alındı.
Haydarpaşa Port and the Haydarpaşa–Ankara line were bought in 1924.
3688 · 3689
Elektrik şirketlerinin alımı
Purchase of electricity companies
5 Temmuz 1939: Ankara, Adana, Bursa ve Mersin elektrik şirketlerinin hisseleri satın alındı.
5 July 1939: shares of the Ankara, Adana, Bursa and Mersin electricity companies were bought.
Kronoloji
Chronology

Yıl Yıl
Kronoloji

Year by Year
Chronology

Bir olaya tıklayarak ilgili başlığın ayrıntılarını açabilirsiniz. 1939 ve sonrası, Atatürk döneminde başlatılıp sonradan tamamlanan işleri gösterir.

Click an event to open the details of its related topic. Entries from 1939 on show work begun in the Atatürk era and completed later.

1923
Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi (29 Ekim).
The Republic of Türkiye was proclaimed (29 October).
1923
İzmir İktisat Kongresi'nde ekonomik bağımsızlığın çerçevesi çizildi.
The İzmir Economic Congress set out the framework for economic independence.
1924
406 Sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile haberleşme PTT çatısı altında birleşti.
Law No. 406 brought telegraph and telephone communications under the PTT.
1924
Türkiye İş Bankası kuruldu (26 Ağustos); ilk genel müdürü Celal Bayar oldu.
Türkiye İş Bankası was founded (26 August); Celal Bayar became its first general manager.
1924
TBMM Ankara, Sivas, Erzurum ve Diyarbakır'da Numune Hastaneleri kurulmasına karar verdi (16 Mart).
Parliament decided to found Numune Hospitals in Ankara, Sivas, Erzurum and Diyarbakır (16 March).
1924
Haydarpaşa Limanı ve Haydarpaşa–Ankara demiryolu satın alınarak millileştirildi.
Haydarpaşa Port and the Haydarpaşa–Ankara railway were bought and nationalised.
1925
Türk Tayyare Cemiyeti (bugünkü Türk Hava Kurumu) kuruldu.
The Turkish Aeronautical Society (today's Turkish Aeronautical Association) was founded.
1925
Uluslararası saat ve takvim kabul edildi (26 Aralık); Milâdî takvim 1 Ocak 1926'da başladı.
The international clock and calendar were adopted (26 December); the Gregorian calendar took effect on 1 January 1926.
1925
Gazi Orman Çiftliği (bugünkü Atatürk Orman Çiftliği) kuruldu (5 Mayıs).
The Gazi Forest Farm (today's Atatürk Forest Farm) was founded (5 May).
1925
Tütün Rejisi 4 milyon liraya satın alınarak devletleştirildi (26 Şubat tarihli 588 sayılı kanun).
The Tobacco Régie was bought for 4 million lira and nationalised (Law No. 588 of 26 February).
1926
TOMTAŞ — Kayseri Uçak Fabrikası törenle açıldı (6 Ekim).
TOMTAŞ — the Kayseri Aircraft Factory opened with a ceremony (6 October).
1926
Kabotaj Kanunu kabul edildi; Türk limanları arası taşımacılık Türk bayrağına tanındı.
The Cabotage Law passed, reserving shipping between Turkish ports for Turkish-flagged vessels.
1927
Türkiye'de düzenli radyo yayıncılığı başladı.
Regular radio broadcasting began in Türkiye.
1927
Teşviki Sanayi Kanunu kabul edildi (28 Mayıs); 1932'ye dek 1.473 işletme yararlandı.
The Law for the Encouragement of Industry was adopted (28 May); 1,473 enterprises benefited by 1932.
1928
Latin alfabesine geçildi.
Türkiye switched to the Latin alphabet.
1928
Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi (bugünkü Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi) kuruldu.
The Central Hygiene Institute (today's Refik Saydam Hygiene Centre) was founded.
1929
Dünya Ekonomik Buhranı patlak verdi; Türkiye planlı devletçilikle yanıt vermeye başladı.
The Great Depression broke out; Türkiye began responding with planned statism.
1930
Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1593) çıkarıldı.
The Public Hygiene Law (No. 1593) was enacted.
1930
Merkez Bankası kanunu kabul edildi (11 Haziran); banka 3 Ekim 1931'de faaliyete başladı.
The Central Bank law was adopted (11 June); the bank began operating on 3 October 1931.
1931
Ölçüler Kanunu kabul edildi; metre ve kilogram 1 Ocak 1933'te yürürlüğe girdi.
The Law on Weights and Measures was adopted; the metre and kilogram took effect on 1 January 1933.
1931 – 1932
Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (1931) ve Türk Dili Tetkik Cemiyeti (1932) kuruldu; bugünkü TTK ve TDK'nin öncüleri.
The Turkish Historical Society (1931) and Turkish Language Society (1932) were founded under their earlier names; forerunners of today's TTK and TDK.
1932
14 ilde 14 Halkevi aynı anda açıldı; kültür, eğitim ve spor imkânları Anadolu'ya taşındı.
14 People's Houses opened simultaneously in 14 provinces, bringing culture, education, and sports to Anatolia.
1932
Jansen'in Ankara imar planı onaylandı (23 Temmuz).
Jansen's development plan for Ankara was approved (23 July).
1933
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlandı (uygulaması 1934'te başladı); Sümerbank kuruldu (11 Temmuz).
The First Five-Year Industrial Plan was drawn up (implementation began in 1934); Sümerbank was founded (11 July).
1933
Üniversite reformuyla Darülfünun kapatılıp İstanbul Üniversitesi kuruldu.
The university reform closed Darülfünun and established Istanbul University.
1934
Kayseri Bez Fabrikası'nın (20 Mayıs) ve Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası'nın (14 Ağustos) temeli atıldı.
Foundations were laid for the Kayseri Textile Factory (20 May) and the Paşabahçe Glass Factory (14 August).
1934
Kadastro ve Tapu Tahriri Kanunu ile Tapu Kanunu çıkarıldı (Aralık).
The Cadastre and Land Registry Survey Law and the Land Registry Law were enacted (December).
1935
MTA ve Etibank aynı ay çıkarılan kanunlarla kuruldu.
MTA and Etibank were founded by laws passed the same month.
1935
Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİEİ) kuruldu.
The Electrical Works Survey Administration (EİEİ) was founded.
1935
Paşabahçe'de ilk üretim yapıldı (4 Temmuz); Kayseri Bez Fabrikası açıldı (16 Eylül).
First production at Paşabahçe (4 July); the Kayseri Textile Factory opened (16 September).
1935
Tarım Satış Kooperatifleri Kanunu (2834) çıkarıldı.
The Agricultural Sales Cooperatives Law (No. 2834) was enacted.
1936
Nuri Demirağ Uçak Fabrikası, yerli girişimci önderliğinde açıldı.
The Nuri Demirağ Aircraft Factory opened, led by a domestic entrepreneur.
1936
İzmit Kâğıt Fabrikası'nda ilk kâğıt üretildi (18 Nisan).
The first paper was produced at the İzmit Paper Factory (18 April).
1936
Haydarpaşa Numune Hastanesi hizmete girdi.
Haydarpaşa Numune Hospital entered service.
1937
Karabük Demir-Çelik Fabrikası'nın temeli atıldı (3 Nisan).
The foundation of the Karabük Iron and Steel Factory was laid (3 April).
1937
Denizbank kuruldu; deniz nakliyatı ve liman işletmelerinin devlet örgütlenmesi tek çatı altında toplandı (27 Aralık).
Denizbank was founded, bringing state maritime shipping and port operations under one roof (27 December).
1937
Atatürk'ün Geometri kitabı yayımlandı; Meteoroloji Umum Müdürlüğü kuruldu (10 Şubat).
Atatürk's Geometri book was published; the General Directorate of Meteorology was founded (10 February).
1937
Atatürk, çiftliklerini Hazine'ye devrettiğini bildirdi (11 Haziran).
Atatürk notified the authorities that he was transferring his farms to the Treasury (11 June).
1938
Bursa Merinos ve Gemlik Suni İpek fabrikaları Atatürk tarafından açıldı (1–2 Şubat).
The Bursa Merinos and Gemlik Artificial Silk factories were opened by Atatürk (1–2 February).
1938
Halk Bankası fiilen çalışmaya başladı (Mayıs).
Halk Bankası actually began operating (May).
1938
Silahtarağa Elektrik Santrali İETT'ye devredildi (1 Temmuz).
The Silahtarağa power plant was handed over to İETT (1 July).
1938
Mustafa Kemal Atatürk vefat etti (10 Kasım).
Mustafa Kemal Atatürk passed away (10 November).
1939
Atatürk döneminde başlatılan projeler tamamlanıyor: Saldıray denizaltısı donanmaya katıldı (5 Haziran), Karabük'te ilk yüksek fırın ateşlendi (9 Eylül).
Projects begun in the Atatürk era are completed: the submarine Saldıray joins the fleet (5 June) and the first blast furnace is lit at Karabük (9 September).
1939
Ankara, Adana, Bursa ve Mersin elektrik şirketlerinin hisseleri satın alındı (5 Temmuz; 3688 ve 3689 sayılı kanunlar).
Shares of the Ankara, Adana, Bursa and Mersin electricity companies were bought (5 July; Laws No. 3688 and 3689).
1939
Sivas–Erzurum hattı tamamlandı; Sivas Cer Atölyesi açıldı.
The Sivas–Erzurum line was completed and the Sivas Locomotive Repair Works opened.
1940
141 Halkodası açıldı (19 Şubat): Halkevleri köylere uzandı.
141 People's Rooms (Halkodaları) opened (19 February), extending the People's Houses to villages.
1940
Köy Enstitüleri yasal olarak kuruldu (17 Nisan).
The Village Institutes were legally founded (17 April).
"Dünyada her şey için, medeniyet için, hayat için, muvaffakiyet için en hakiki mürşit ilimdir, fendir."
"For everything in the world — for civilisation, for life, for success — the truest guide is science."
— Mustafa Kemal Atatürk, Samsun, 22 Eylül 1924 — Mustafa Kemal Atatürk, Samsun, 22 September 1924
Doğruluk & Şeffaflık
Accuracy & Transparency

Kaynaklar

Sources

Sitedeki rakam ve tarihler aşağıdaki kaynaklarla çapraz kontrol edildi.

The figures and dates on this site were cross-checked against the sources below.

Demiryolları / Railways

Havacılık — TOMTAŞ / Aviation

Sanayi / Industry

Enerji / Energy

Maden / Mining

Haberleşme / Communications

Denizcilik / Maritime

Mu Kıtası / The Mu Continent

İdeal Cumhuriyet Köyü / Ideal Village Project

Alfabe & Dil Reformu / Alphabet & Language Reform

Teknik Eğitim / Technical Education

Tarım Teknolojisi / Agricultural Technology

Kurumsal Mimari / Institutional Architecture

Agriculture — Additional Sources / Tarım Teknolojisi — Ek Kaynaklar

Halkevleri / People's Houses

Public Health / Halk Sağlığı

Görseller / Images

Bu Site Hakkında
About This Site

Amaç, Kapsam
ve Yöntem

Purpose, Scope
and Method

Amaç

Purpose

Atatürk'ün askerî ve siyasi kimliği çok anlatıldı. Bu site, 1923–1938 arasında kurulan demiryolu, sanayi, enerji, maden, havacılık, tarım, eğitim ve halk sağlığı altyapısını; kurumlarıyla, kanunlarıyla, tarihleriyle ve rakamlarıyla tek yerde, kaynaklı biçimde toplar. Amaç bir övgü metni yazmak değil, belgelenebilir olanı belgelenemeyenden ayırarak okura sunmaktır.

Atatürk's military and political career has been told many times. This site brings together, in one cited place, the railway, industrial, energy, mining, aviation, agricultural, educational and public-health infrastructure built between 1923 and 1938 — its institutions, laws, dates and figures. The aim is not to write a eulogy but to separate what can be documented from what cannot.

Kapsam

Scope

Dönem: Atatürk dönemi (1923–1938) ve bu dönemde başlatılan projeler. Atatürk'ün sağlığında planlanıp temeli atılan, ölümünden sonra açılan ya da tamamlanan işler (Karabük'ün ilk yüksek fırını, Sivas Cer Atölyesi, Saldıray denizaltısı, Sivas–Erzurum hattı, 1939 elektrik şirketi alımları, Halkodaları) bu dönemin başarısı sayılır ve açılış ya da tamamlanma yılı açıkça belirtilerek yer alır. Kökleri Atatürk döneminde bulunmayan sonraki kurumlar kapsam dışındadır; askerî harekât, dış politika ve siyasi reformlar da bu sitenin konusu değildir.

Period: the Atatürk era (1923–1938) and projects begun in it. Work planned and started in Atatürk's lifetime but opened or completed after his death (Karabük's first blast furnace, the Sivas locomotive works, the submarine Saldıray, the Sivas–Erzurum line, the 1939 electricity-company purchases, the People's Rooms) counts as an achievement of the era and is included with its opening or completion year stated. Later institutions with no roots in the Atatürk era are out of scope, as are military campaigns, foreign policy and political reforms.

Yöntem

Method

Her kartın sonunda kaynakları listelenir; sayfa altında bağlantılı bir kaynakça bulunur. Rakamlar mümkün olduğunda akademik makalelere ve kurumsal tarihçelere dayanır; kaynaklar ayrışıyorsa bu belirtilir, birincil kaynağa bağlanamayan rakamlar "ikincil kaynaklara göre" diye işaretlenir. Mu Kıtası kartı farklı bir kategoridir: belgelenmiş bir görevi (Mayatepek raporları) ve ana akım bilimin desteklemediği bir tezi birbirinden ayırarak aktarır.

Each card ends with its sources, and a linked bibliography sits at the bottom of the page. Figures rely on academic articles or institutional histories where possible; where sources disagree the card says so, and figures that could not be traced to a primary source are marked "according to secondary sources". The Mu Continent card is a different category: it separates a documented assignment (the Mayatepek reports) from a thesis that mainstream science does not support.

Sınırlar ve Tartışmalar

Limits and Debates

Bu site başarıların yanında sınırları da gösterir: Sanayi ve Maadin Bankası hedeflerine ulaşamayıp 1932'de tasfiye edildi; Denizbank yaklaşık bir buçuk yıl yaşadı; Teşviki Sanayi Kanunu 1929 buhranında özel sermayeyi harekete geçirmeye yetmedi; 1938'de bile köylünün büyük çoğunluğu hayvan gücüne bağlıydı ve hekime erişim sınırlıydı. Kimi girişimlerin (Güneş Dil Teorisi, Mu araştırması) bilimsel değeri tartışmalıdır. Dönemin devletçi politikalarının maliyetleri ve eleştirileri için akademik literatüre başvurulmalıdır.

This site shows limits as well as achievements: the Industry and Mining Bank failed to meet its goals and was liquidated in 1932; Denizbank lasted about a year and a half; the Industry Incentive Law proved insufficient to mobilise private capital after the 1929 crash; even in 1938 most villagers still relied on animal power and access to physicians was limited. The scholarly value of some undertakings (the Sun Language Theory, the Mu research) is disputed. For the costs of, and critiques of, the era's statist policies, consult the academic literature.

Atıf ve Düzeltme

Citing and Corrections

Atıf için: "Mühendis Lider — Atatürk'ün Mühendislik ve Sanayi Projeleri, https://ataturkveprojeleri.org, erişim tarihi: …". Son güncelleme: 30 Ekim 2026. Hata ya da eksik gördüyseniz aşağıdaki formla bildirebilirsiniz; kaynağıyla birlikte gelen düzeltmeler öncelikle değerlendirilir.

To cite: "Mühendis Lider — The Engineer Leader, https://ataturkveprojeleri.org, accessed …". Last updated: 30 October 2026. If you spot an error or omission, please report it with the form below; corrections that come with a source are looked at first.