1935 – 1938 · Maden
Maden & Yerbilimleri
Türkiye'nin yeraltı kaynakları Cumhuriyet öncesinde sistematik olarak taranmamıştı. 1935'te aynı ay kabul edilen iki kanun bu alanı kökten değiştirdi.
Kurulan Yapı
- MTA, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (Haziran 1935). 2804 sayılı kanunla kurulan enstitünün görevi jeolojik arama yapmak, maden yataklarını tespit etmek ve Türk maden mühendisi ile teknisyeni yetiştirmekti.
- Etibank (Haziran 1935). 2805 sayılı kanunla kurulan banka, MTA'nın bulduğu yatakları modern yöntemlerle işletmek ve finanse etmekle görevlendirildi.
- Divriği Demir Yatağı. 1938'de işletmeye alınan yatak, Karabük Demir-Çelik'in temel hammadde kaynağı oldu.
- Zonguldak-Ereğli Kömür Havzası. Etibank döneminde devletin havzadaki payı arttı; havzanın tamamı Atatürk'ün ölümünden sonra, 1940'ta 3867 sayılı kanunla devletleştirildi.
- Güleman Krom Madeni (Elazığ). Maden 1936'da Şark Kromları T.A.Ş. tarafından işletmeye alındı ve 1939'da Etibank'a bağlandı.
- Krom madenciliği. 1938'de ülke genelinde 280.000 ton krom cevheri üretildiği ve büyük bölümünün ihraç edilerek dönemin başlıca döviz kalemlerinden biri olduğu aktarılır. Rakamlar kaynaklara göre değişir; bazı kaynaklarda 1938 üretimi yaklaşık 214.000 ton olarak geçer.
- Ergani Bakır Madeni (Diyarbakır). Bin yıllık geçmişi olan bakır yatağı, 1930'larda Etibank bünyesinde yeniden sistematik devlet işletmesine alındı ve üretim kapasitesi 1940'lara doğru önemli ölçüde artırıldı.
- Kuvarsan Bakır Madeni İşletmesi. Türkiye'nin bakır rezervlerinin Etibank politikası çerçevesinde devlet eliyle işletilmesine dahil edilen tesislerden biriydi.
1935
MTA ve Etibank kuruluşu
1.319
1935–39 arası incelenen nokta
~280K
1938 krom üretimi (ton; kaynaklara göre değişir)
MTA'nın kurduğu sistematik arama geleneği bugün de aynı isimle, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü olarak sürüyor.
Kaynak: MTA Bülteni, "MTA'nın Maden Arama Tarihçesi (1935–2002)"; Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, "Mustafa Kemal Atatürk Dönemi Türkiye Madenciliği"; Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, "Cumhuriyet Dönemi'nde Ereğli Kömür Havzası (1920–1940)" (akademik makale); Eti Maden resmî kurumsal tarihçesi (etimaden.gov.tr), Güleman krom madeninin işletmeye alınışı. Not: bazı kaynaklarda ülke geneli 1938 krom üretimi 280.000 ton yerine yaklaşık 214.000 ton olarak verilmektedir; bu nedenle burada tek bir artış oranı sunulmamıştır.