Tarım Teknolojisi & Bilimsel Tarım

Osmanlı bir tarım devrimini gerçekleştiremedi ve bu yüzden sanayi devrimine de ulaşamadı. Cumhuriyet, tarımı da sıfırdan teknik bir zemine oturtmaya çalıştı.

Temel Atılımlar

• Atatürk Orman Çiftliği (AOÇ). Bizzat Atatürk'ün girişimiyle 5 Mayıs 1925'te Gazi Orman Çiftliği adıyla kurulan işletme, modern tarım tekniklerini gösteren bir model çiftlik olarak çalıştı ve Ankara'nın yeşil kuşağını oluşturdu.
• Yalova'daki model çiftlikler. Atatürk 1929'da Yalova'daki Millet Çiftliği'ni (ihaleyle 14.000 liraya, yaklaşık 7.000 dönüm) ve komşu Baltacı Çiftliği'ni satın aldı; ikisini de Orman Çiftliği gibi modern üretim çiftlikleri olarak tasarladı. Millet Çiftliği hububat, zeytincilik, hayvancılık ve Amerikan tipi tavukçulukta uzmanlaştı, çiftlikte bir süt fabrikası kuruldu; iki çiftlik 1931'de Baltacı adı altında birleştirildi. Yalova çiftlikleri 1937'de bedelsiz olarak Hazine'ye bağışlandı. Millet Çiftliği bugün Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü olarak bilinir.
• Silifke'deki model çiftlikler. Tekir ve Şövalye çiftlikleri toplam yaklaşık 12 bin dekardı. Atatürk Ocak 1925'te araziyi inceledi ve Tekir Çiftliği, özel vekili aracılığıyla açık artırmada 36.000 TL'ye satın alındı. Pirinç ve pamuk ziraatı öne çıktı; Atatürk 13 Mayıs 1926'da çiftliği ziyaret etti ve yeni getirilen ziraat makineleriyle yapılan hasadı izledi. 1936'da kurulan Tekir Çiftliği Tarım Kredi Kooperatifi'nin bir numaralı üyesi Atatürk'tü.
• Atatürk'ün çiftliklerinin Hazine'ye devri (1937). Cumhuriyet Arşivi belgesine dayanan çalışmalara göre Atatürk'ün Yalova, Silifke, Dörtyol, Tarsus ve Ankara çiftliklerinin toplam büyüklüğü yaklaşık 154.729 dönümdür. Atatürk, 11 Haziran 1937 tarihli yazıyla çiftliklerini Hazine'ye devrettiğini bildirdi; Tarsus ve Silifke çiftlikleri 1938'de Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu'na devredildi.
• Aşarın kaldırılması (1925). Çiftçiden alınan ürün vergisinin ortadan kalkması, tarımsal üretim kapasitesini doğrudan artırdı.
• Ziraat Enstitüleri ve Yüksek Ziraat Enstitüsü. 1933'te Ankara'da kurulan Yüksek Ziraat Enstitüsü, Türkiye'nin ilk modern tarım yükseköğretim kurumuydu ve bugünkü Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nin çekirdeğini oluşturur. Orta kademede 1927 kanunuyla yeniden düzenlenen ziraat okulları, kırsal kalkınmanın teknik kadrosunu yetiştirmeyi amaçladı.
• Tarımda makineleşme. Osmanlı'dan devralınan tarım büyük ölçüde hayvan gücüne ve geleneksel aletlere dayanıyordu. AOÇ ve Atatürk'ün özel çiftlikleri modern makinelerin gösterim alanı oldu; örneğin Atatürk 13 Mayıs 1926'da Silifke'de yeni getirilen ziraat makineleriyle yapılan hasadı izledi. Yine de dönem boyunca köylünün büyük çoğunluğu hayvan gücüne bağlı kaldı ve geniş çaplı mekanizasyon Atatürk sonrasına ait bir gelişmedir. Dönemin asıl katkısı, makineli tarımın mümkün olduğunu gösteren ve teknik kadro yetiştiren bir altyapı kurmaktı.
• Devlet çiftlikleri. Karacabey Harası, Ceylanpınar ve diğer devlet işletmeleri tohum ıslahı ve damızlık hayvan programlarının merkezleriydi. Bugünkü Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) 1984'te kuruldu ve bu işletmelerin çoğunu bünyesinde topladı.
• Karacabey Harası (1926). Osmanlı'nın Çiftlikat-ı Hümayun'undan doğan işletme, 1926'da Ziraat Vekâleti'ne devredilerek Karacabey Harası adıyla yeniden düzenlendi. 1932–1936'da Lübnan, Suriye ve Irak'tan 141 baş safkan Arap atı getirilerek Arap atı yetiştiriciliği başlatıldı.
• Ceylanpınar Tarım İşletmesi. İşletmenin kökeni, 12 Şubat 1937 tarihli 3130 sayılı kanunla kurulan Zirai Kombinalar'a bağlı Şanlıurfa Grup Amirliği'ne dayanır. Güneydoğu Anadolu'nun kuru koşullarına yönelik büyük ölçekli bir devlet çiftliğiydi; kaynaklar fiilî faaliyetin başlangıcını 1937 ile 1943 arasında gösterir.
• Tarım Satış Kooperatifleri (1935). Kasım 1935'te çıkan 2834 sayılı kanun, çiftçinin ürününü aracısız pazara ulaştırmasını amaçlayan kooperatif modelini getirdi. 1938'de beş fındık kooperatifi Fiskobirlik'i kurdu.
• Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO, 1938). Tahıl fiyatlarını istikrara kavuşturmak ve çiftçiye garantili alım güvencesi vermek için kurulan devlet alım kurumu bugün de faaliyetini sürdürüyor.